Ադապտացիա Ադրբեջանի պայմաններին. Հակոբ Բադալյանը՝ խաղաղության հետնաբեմի մասին

Արդյո՞ք Աբու Դաբիում Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարներին հանձնված «եղբայրության մրցանակները» որևէ աղերս ունեն Բաքվի դատարանում այսօր հնչած ցմահ ազատազրկման ապօրինի դատավճիռների հետ։ Քաղաքական մեկնաբան Հակոբ Բադալյանը VERELQ-ի հետ զրույցում վերլուծում է «խաղաղության պարտադրման» մեխանիզմները։ Ինչո՞ւ է Ադրբեջանը պատանդառել Արցախի ռազմաքաղաքական էլիտային և ինչպիսի՞ «քաղաքական առևտուր» է հետապնդում այսօր հրապարակված վճիռներով՝ Արայիկ Հարությունյանի, Բակո Սահակյանի, Արկադի Ղուկասյանի և մյուսների նկատմամբ։

Դիվանագիտական կուլիսներ, ուժերի հարաբերակցություն և աշխարհաքաղաքական իրականություն, որտեղ հանդիսավոր արարողություններին հաջորդում են պատանդների դեմ ուղղված դաժան որոշումները:

Ի գիտություն. փետրվարի 5-ին Բաքվի դատարանը ցմահ ազատազրկման է դատապարտել Արայիկ Հարությունյանին, Դավիթ Բաբայանին, Լևոն Մնացականյանին, Դավիթ Իշխանյանին և Դավիթ Մանուկյանին, իսկ Արկադի Ղուկասյանն ու Բակո Սահակյանը դատապարտվել են 20 տարվա ազատազրկման։

Լուսանկարում` Հակոբ Բադալյանը

Հարց. Արցախի ռազմաքաղաքական նախկին ղեկավարության յոթ ներկայացուցիչների նկատմամբ Բաքվի դատարանի, այսպես կոչված, որոշումները ժամանակագրորեն հաջորդեցին Աբու Դաբիում Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարներ Նիկոլ Փաշինյանին ու Իլհամ Ալիևին հանձնված «Զայեդ» մարդկային եղբայրության 2026 մրցանակին: Այս երկու սիմվոլիկ իրադարձությունները խաղաղության գործընթացի տեսանկյունից ինչպե՞ս են համատեղվում, և ըստ Ձեզ՝ ինչի՞ մասին են խոսում:

Պատասխան. Դրանք խոսում են այն մասին, որ «խաղաղության գործընթաց» ասվածն իրական պատկերով խաղաղության պարտադրում է Հայաստանին՝ այնպիսի խաղաղության, որը պատկերացնում է առնվազն Ադրբեջանը:

Հարց. Հասկանալի է։ Իսկ ընդհանրապես Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության գործընթացի հեռանկարայնության տեսանկյունից Դուք տեսնու՞մ եք լուրջ հեռանկար: Օրինակ` մինչև Հայաստանում այս տարվա հունիսին սպասվող խորհրդարանական ընտրությունները, արժե՞ սպասել, որ այդ գործընթացում խաղաղության մասով ինչ-որ էական տեղաշարժեր լինեն:

Պատասխան. Խաղաղության գործընթացում չեմ բացառում, իհարկե, որ եթե լինեն էական տեղաշարժեր, ապա դրանք դարձյալ ենթադրելու են Երևանից էական զիջումներ։ Այդ զիջումները կերևան գործընթացում տեղաշարժերին զուգահեռ, թե՞ դրանից հետո՝ արդեն ընտրություններից հետո, սա, իհարկե, հարց է։ Բայց չեմ բացառում, որ մինչև ընտրությունները պաշտոնական Երևանի, այն է` Հայաստանի իշխանության քարոզչական դիրքերն ուժեղացնելու համար ևս ինչ-որ քայլ արվի՝ ցույց տալու համար, թե գործ ունենք խաղաղության հետ և այլն: Սակայն, անկասկած, ցանկացած այդպիսի քայլ, իմ համոզմամբ, ենթադրելու է Երևանից հերթական մի զիջում, և այդ զիջումը կարող է դրսևորվել, ինչպես նշեցի, արդեն ընտրություններից հետո:

Հարց. Օրինակ` ի՞նչ ժեստեր կարող է անել Ադրբեջանը, որոնք կարող են ուժեղացնել Հայաստանի իշխանության ներքաղաքական դիրքերը: Դրանք կարո՞ղ են լինել, օրինակ, ևս մի խումբ գերիների վերադարձ կամ Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարության նկատմամբ կայացված դատական վճիռներից հետո նրանց համաներումն ու վերադարձը Հայաստան:

Պատասխան. Ես ամենևին չեմ բացառում, ընդ որում՝ կամ մինչև ընտրություններ ինչ-որ խումբ դարձյալ ազատ արձակվի, կամ ընտրություններից հետո։ Ի վերջո, ես կարծում եմ, որ այդ հարցը որևէ լուծում ունենալու է վաղ թե ուշ։ Հարցն այն է, որ Ադրբեջանի համար այդ մարդիկ պատանդներ են, և եթե ազատ արձակման մասին խոսում ենք՝ լինի խմբով, թե ամբողջությամբ, Ադրբեջանը, ինչպես պատանդների դեպքում են պայմաններ թելադրում, փորձելու է ցանկացած ազատ արձակման դրվագ իրականացնել՝ միայն կոնկրետ պայմաններ դնելով:

Հիմա հարցը հետևյալն է՝ ինչպիսի՞ն կլինեն այդ պայմանները, և ընդհանրապես Երևանն ինչպիսի՞ կարողություն կունենա (այդ թվում՝ միջազգային միջնորդների ներգրավումով) ստեղծել իրավիճակ, որ այդ խնդիրը լուծվի: Այսպես ասեմ. եթե չասենք ամբողջությամբ մարդասիրական տրամաբանության մեջ՝ առանց քաղաքական պայմանների և շանտաժի, ապա առնվազն շատ ընկալելի քաղաքական գնով, և ոչ թե Հայաստանից ինչ-որ մեծ, էական զիջումներ կորզելով։ Բայց անկասկած է, կրկնեմ, որ այդ մարդիկ իրականում պատանդներ են, և Ադրբեջանն այդ մարդկանց պատանդառել է հենց քաղաքական առևտրի համար:

Հարց. Հայաստանի իշխանությունների նկատմամբ հաճախ հնչում են քննադատություններ, որ իրենք ամեն կերպ, ամեն ատյանից ու ամբիոնից, նաև գործընկերների հետ հանդիպումների ժամանակ, պարբերաբար և կոշտ կերպով չեն արծարծում գերիների վերադարձի հարցը։ Իսկ Երևանը դրան պատասխանում է, որ այս հարցի լուծումը տեսնում է խաղաղության գործընթացի առաջ շարժվելու տրամաբանության մեջ: Այսինքն՝ որքան առաջ գնան այդ գործընթացում, այնքան ավելի հավանական կլինի, որ այդ մարդիկ վերադառնան։ Սա իսկապես ստրատեգիա՞ է, թե՞ այդ հարցը չարծարծելու արդարացում:

Պատասխան. Ես կարծում եմ՝ ընդհանուր առմամբ այս հարցում պատկերը ուժերի հարաբերակցությամբ պայմանավորված հանգամանքն է։ Այսինքն, եթե նույնիսկ Երևանը որևէ ամբիոնից կոշտ խոսի, այդ խոսքի արժեքը պայմանավորված է լինելու նրանով, թե դու քեզանից ինչ ուժ ես ներկայացնում:

Երբ դու քեզանից այդ համարժեք ուժը չես ներկայացնում, քո կոշտությունը կարող է ընդամենը ականջահաճո լինել սեփական լսարանին, բայց չունենալ որևէ էֆեկտիվություն հարցի լուծման տեսանկյունից։ Մյուս կողմից, հարցը նաև հետևյալն է՝ իսկ դիվանագիտական, այսպես ասենք՝ կուլիսային և այլ սխեմաներով հարցի լուծման ուղղությամբ բավարար հմտություն (ցանկությունից բացի) կա՞, թե՞ ոչ։ Որովհետև երբ ասվում է, որ խնդրի լուծումը կոշտ բարձրաձայնումներով չէ, այլ կուլիսային աշխատանքով, այստեղ անկասկած ռացիոնալ հատիկ կա։ Բայց ամբողջ հարցը, կրկնեմ, հետևյալն է՝ իսկ այդ դիվանագիտական աշխատանքի ունակությունը կա՞, թե՞ ոչ։ Եվ երբ տեսնում ենք, թե այս «խաղաղության պրոցես» կոչվողն ինչ բովանդակությամբ է առաջ շարժվում (իսկ այստեղ բովանդակությունն ընդամենը այն է, թե ինչպես է Երևանը ադապտացվում Ադրբեջանի պայմաններին), ապա այս դեպքում արդեն հարցեր են առաջանում նաև գերիների հարցը հետնաբեմային աշխատանքով լուծելու կարողության վերաբերյալ:

Հարց. Հասկանալի է: Եվ վերջին հարցը. վերադառնալով Աբու Դաբիում տեղի ունեցած արարողությանը՝ մրցանակի հանձնմանը, որտեղ Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարները, կարելի է ասել, արաբական աշխարհի և միջազգային հանրության աչքի առաջ կիսում են խաղաղության ու եղբայրության մրցանակ... Սա ինչ-որ առումով հանդիսանու՞մ է ապագա էսկալացիաները զսպող հանգամանք՝ թեկուզ միջանկյալ:

Պատասխան. Ես կարծում եմ՝ ընդհանուր առմամբ սա ավելի շուտ փաթեթային երևույթ է, որովհետև այդ ապագա էսկալացիաների հարցը մեծ հաշվով պայմանավորված է աշխարհաքաղաքական իրավիճակով: Եվ երբ այդ իրավիճակն առաջացնում է էսկալացիայի նախադրյալներ, չեմ կարծում, թե այնպիսի միջոցառումները, ինչպիսիք Աբու Դաբիի մրցանակաբաշխությունը կամ նույնիսկ ստորագրված թղթերն են, ինչ-որ բան կարող են էապես վճռել։ Սա մենք տեսնում ենք համաշխարհային գրեթե բոլոր կոնֆլիկտների պարագայում. երբ փոխվում է իրավիճակը, արդեն գոյություն ունեցող թղթերը կամ միջոցառումները դադարում են որևէ ուժ ունենալ, և իրադարձությունները զարգանում են հենց այդ նոր փոփոխությունների տրամաբանությամբ: