12.01.2026
Լուսանկարը` Պույա Հոսեյնիի ֆեյսբուքյան էջից
12.01.2026
Իրանում տնտեսական բողոքը փորձում են վերածել «լիբիական քաոսի». փորձագետ

Իրանում վերջին երկու շաբաթվա ընթացքում ծավալվող իրադարձությունները սոսկ տարերային ընդվզում չեն, այլ ցավոտ ներքին բարեփոխումների և պետականության դեմ ուղղված արտաքին ագրեսիայի բարդ համադրություն։ Նման գնահատական է տվել «Հայաստան-Իրան» համագործակցության զարգացման հիմնադրամի ղեկավար Պույա Հոսեյնին՝ վերլուծելով տնտեսական պահանջների վերածումը զանգվածային անկարգությունների։ Ըստ փորձագետի՝ բնակչության արդարացի դժգոհությունը ծառայեցվել է որպես պարարտ հող՝ Լիբիայի և Սիրիայի օրինակով քաղաքացիական պատերազմ հրահրելու սցենարի իրագործման համար։ Սոցիալական պայթյունի հիմքում ընկած է խորը տնտեսական ճգնաժամը, որը սրվել է տարիներ շարունակվող արևմտյան պատժամիջոցների և Իսրայելի հետ հակամարտության վերջին սրացման ֆոնին։ Հոսեյնին մանրամասնում է, որ Իրանի կառավարությունը ստիպված է եղել գնալ ֆինանսական ոլորտում «վիրահատական միջամտության»։ Երկրում երկար ժամանակ գործել է դոլարի պետական և շուկայական փոխարժեքների տարբերություն, որը վերջին շրջանում կրիտիկական չափերի էր հասել։ Դրա պատճառով արտահանողները հրաժարվում էին արտարժույթը վերադարձնել երկիր՝ կապիտալը պահելով դրսում։ Միլիարդավոր դոլարները տնտեսություն վերադարձնելու նպատակով իշխանությունները որոշեցին միավորել փոխարժեքները, ինչն էլ հանգեցրեց գների շոկային աճի և առևտրականների բողոքի ալիքի։ Սակայն, ինչպես շեշտում է վերլուծաբանը, գործընթացի հետագա զարգացումը դուրս է եկել տնտեսական տրամաբանությունից։ Մինչ երկրի բարձրագույն ղեկավարությունը ճանաչել է բողոքի իրավունքը և քայլեր ձեռնարկել իրավիճակը մեղմելու ուղղությամբ, արտաքին ուժերն օգտագործել են պահը ապակայունացման համար։ Հոսեյնին պնդում է, որ խաղաղ ցուցարարների շարքեր են ներթափանցել հատուկ պատրաստված գործակալներ և ահաբեկչական տարրեր, որոնց խնդիրն է բախումներ հրահրել ոստիկանության հետ և քաոս ստեղծել։ Փորձագետը հիշեցնում է Իսրայելի վարչապետի՝ Իրանի համար նախատեսված «լիբիական մոդելի» մասին հայտարարությունները՝ նշելով, որ ներկայիս իրադարձությունները հենց այդ ծրագրի մասն են կազմում։ «Հայաստան-Իրան» համագործակցության զարգացման հիմնադրամի ղեկավար Պույա Հոսեյնին մանրամասն վերլուծել է հարևան երկրում արդեն երկու շաբաթ շարունակվող հուզումների դրդապատճառները։ Փորձագետի գնահատմամբ՝ ներկայիս իրավիճակը արևմտյան պատժամիջոցների, կառավարության տնտեսական բարդ ռեֆորմների և արտաքին ուժերի կողմից քաղաքացիական բախումներ հրահրելու փորձերի համակցություն է։ Անդրադառնալով տնտեսական գործոններին՝ Հոսեյնին պարզաբանում է, որ ճգնաժամը սրվել է արտարժույթի պետական և շուկայական փոխարժեքների միավորման կառավարական որոշումից հետո։ Այս «տնտեսական վիրահատությունը», որն ուղղված էր արտահանողների կողմից դոլարի վերադարձը երկիր ապահովելուն, հանգեցրել է գների կտրուկ աճի և առաջացրել բնակչության, հատկապես առևտրականների արդարացի դժգոհությունը։ Սակայն, ըստ վերլուծաբանի, խաղաղ ցույցերը, որոնց օրինական լինելը ընդունել են նաև Իրանի իշխանությունները, արագորեն փոխակերպվել են զանգվածային անկարգությունների՝ դրսից ներթափանցած ծայրահեղական խմբավորումների միջամտության պատճառով։ Հոսեյնին պնդում է, որ այդ ուժերի նպատակն է սադրել իրավապահներին, քաոս ստեղծել և Իրանում կրկնել Լիբիայի կամ Սիրիայի քայքայման սցենարը՝ օգտագործելով ժողովրդի սոցիալական խնդիրները որպես առիթ։