Հայ-ռուսական հարաբերություններում վերջին շրջանում նկատվող լարվածությունն ու դիվանագիտական վերադասավորումները շարունակում են մնալ քաղաքական օրակարգի առանցքում։ Մայիսի սկզբին Հայաստանի և Ռուսաստանի ղեկավարների մոսկովյան հանդիպումից հետո հնչած հայտարարությունները՝ ռազմատեխնիկական համագործակցության հնարավոր վերսկսման վերաբերյալ, նոր հարցեր են առաջացնում։ Դրանց զուգահեռ ռուսական շուկայում հայկական արտադրանքի, մասնավորապես՝ «Ջերմուկի» նկատմամբ կիրառված սահմանափակումները և մոսկովյան շրջանակներից հնչող «քաղաքակիրթ ապահարզանի» մասին թեզերը հուշում են խորքային ու բարդ գործընթացների մասին։ Արդյո՞ք պաշտոնական Երևանը փոխում է արտաքին քաղաքական վեկտորը, թե՞ կատարվողը զուտ մարտավարական քայլերի տրամաբանության մեջ է։ Ի՞նչ ուղերձներ է հղում Կրեմլը Հայաստանի իշխանություններին, և ի՞նչ գին կարող է ունենալ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների հնարավոր խզումը։ Այս և այլ առանցքային թեմաների շուրջ VERELQ-ը զրուցել է քաղաքական վերլուծաբան Հակոբ Բադալյանի հետ։   Լուսանկարում Հակոբ Բադալյանն է, աղբյուրը` yerkir.am VERELQ. Պարոն Բադալյան, վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը մայիսի 8-ին Մոսկվա կատարած այցից և Վլադիմիր Պուտինի հետ հանդիպումից հետո հայտարարեց, որ Հայաստանը և Ռուսաստանը պայմանավորվել են որոշակի ուղղություններով վերսկսել ռազմատեխնիկական համագործակցությունը՝ առանց դետալների մեջ խորանալու։ Հաշվի առնելով վերջին տարիների լարվածությունը և ՌԴ-ից զենքի մատակարարման հետ կապված հայտնի խնդիրները՝ զուտ քաղաքական տեսանկյունից այս հայտարարությունն ու պայմանավորվածությունն ինչի՞ մասին են վկայում։ Արդյո՞ք սա նշանակում է, որ հայ-ռուսական ռազմատեխնիկական գործակցությունը վերակենդանանում է։ Հակոբ Բադալյան. Եթե այս հայտարարությանն իրոք հետևեն գործնական քայլեր, և եթե սա պարզապես իրավիճակային քայլ չէր՝ միտված փարատելու հայաստանյան հանրության շրջանում ՌԴ-ի հետ հարաբերությունների վատթարացման վերաբերյալ մտահոգությունները (որոնք ուղղակիորեն կապված են տնտեսական և սոցիալական խնդիրների հետ), ապա կարող ենք արձանագրել, որ այս դադարի կամ պարապուրդի շրջանը մոտենում է ավարտին, և մենք վերադառնում ենք գործակցային ռեժիմի։ Համենայն դեպս, քանի որ Մոսկվայից առարկող կամ հերքող արձագանքներ չեն եղել, միանգամայն հնարավոր է, որ կողմերն իսկապես քննարկել են կոնկրետ դետալներ։ Հասկանալի է, որ անցած ժամանակահատվածում այս բացը մեծամասամբ պայմանավորված էր նրանով, որ Ռուսաստանն իր բոլոր ռեսուրսներն ուղղել էր սեփական ռազմական կարիքների բավարարմանը։ Հիմա, հնարավոր է, ուկրաինական ճակատում այդ սուր պահանջարկը որոշակիորեն նվազել է։ Մյուս կողմից էլ, Ռուսաստանը վերջին շրջանում բազմապատկել է իր ռազմարդյունաբերության արտադրական ծավալներն ու տեմպերը, ինչն էլ նոր հնարավորություններ է բացել նաև արտահանման համար։ VERELQ. Հասկանալի է։ Այս համատեքստում անդրադառնանք նաև վերջին շրջանի այլ զարգացումներին։ Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովի և հատկապես ապրիլի 5-ի Հայաստան-ԵՄ-ԱՄՆ եռակողմ հանդիպման ֆոնին մենք տեսանք Ռուսաստանի բավականին կոշտ արձագանքները։ Դրան հաջորդեց «Ջերմուկ» հանքային ջրի հետ կապված միջադեպը, երբ ՌԴ-ում հանկարծակի արգելվեց մեծ խմբաքանակի վաճառքը՝ իբրև թե ֆիտոսանիտարական խնդիրների պատճառով։ Հաշվի առնելով, որ «Ջերմուկը» ոչ միայն հայտնի բրենդ է, այլև դրա սեփականատերը համարվում է գործող իշխանությունների հետ սերտ կապեր ունեցող գործարար, արդյո՞ք սա զուտ տնտեսական խնդիր է, թե՞ հստակ քաղաքական ազդակ է՝ ուղղված Հայաստանի իշխանություններին։ Հակոբ Բադալյան. Ռուսաստանի պարագայում, իհարկե, շատ դժվար է հավատալ, որ նման որոշումները կայացվում են զուտ ֆիտոսանիտարական նկատառումներից ելնելով։ Երբ կիրառվում են նման հատվածային, թիրախային սահմանափակումներ, դրանք մեծ հավանականությամբ քաղաքական մոտիվներ են ունենում։ Իմ գնահատմամբ՝ աշխարհաքաղաքական վերադասավորումների և Հայաստանում սպասվող նախընտրական փուլին ընդառաջ՝ Ռուսաստանը կոնկրետ գործողություններով պարզապես փորձում է բարձրացնել իր շահերի գինը։ Տեսնելով, թե ինչպես են մյուս խոշոր խաղացողներն անմիջական և բացահայտ դերակատարություն ստանձնում Հայաստանի քաղաքական գործընթացներում՝ Մոսկվան փորձում է հետ չմնալ։ Նա իր շահերի պաշտպանությանն ուղղված կոնկրետ քայլերով Երևանին ցույց է տալիս, որ իր նախազգուշացումները լոկ բանավոր բնույթ չեն կրում, և ինքը չի վարանի դիմել ցավոտ գործողությունների։ Կարծում եմ՝ հենց այս ազդակն է թաքնված «Ջերմուկի» գործի հետևում, և պատահական չէ նաև Ձեր նշած հանգամանքը, որ ընկերության սեփականատերերը Հայաստանի ներկայիս իշխանության հետ սերտ աշխատող խոշոր գործարարներից են։ VERELQ. Իսկ ռուսական կողմի այս կոշտ ազդակներն ու սեփական շահերի գինը բարձրացնելու քայլերն ինչպե՞ս են ընկալվում պաշտոնական Երևանում։ Արդյո՞ք Հայաստանի ղեկավարությունը, որը վերջին շրջանում ակտիվորեն խոսում է դիվերսիֆիկացիայի մասին և փնտրում է անվտանգային նոր գործընկերներ (օրինակ՝ Ֆրանսիա, Հնդկաստան), ճիշտ է կարդում այդ մեսիջները։ Հակոբ Բադալյան. Եթե առաջնորդվենք այն կանխավարկածով, որ ողջախոհությունը դեռ չի լքել պաշտոնական Երևանին (և ես հակված եմ կարծել, որ գոնե առայժմ չի լքել), ապա այդ ամենն, անշուշտ, հաշվի է առնվում։ Ես այն կարծիքին եմ, որ Երևանի վարած քաղաքականության մեջ առկա հակառուսականության տպավորությունը կրում է լոկ մարտավարական բնույթ և դեռ չի հատել ռազմավարական կարմիր գծերը։ Այո՛, Ռուսաստանը պարբերաբար՝ հատկապես հիմա, այս բարձր խաղադրույքների պայմաններում, նաև կոնկրետ գործողություններով հիշեցնում է, որ այդ ռազմավարական գծերը հատելը Հայաստանի համար շատ ծանր հետևանքներ կունենա։ Բայց, իմ գնահատմամբ, Երևանը դեռ չի անցել այդ սահմանագիծը և, համենայն դեպս, այն հատելու էական մտադրություն էլ առայժմ չեմ տեսնում։ VERELQ. Եվս մեկ ուշագրավ դրվագ. Ռուսաստանի ղեկավարության և պաշտոնական շրջանակների կողմից վերջերս հաճախակի է շրջանառվում հայ-ռուսական հարաբերությունների հնարավոր խզման թեման: Անդրադարձ է կատարվում թե՛ Երևանի եվրաինտեգրման ձգտումներին, թե՛ հնարավոր հանրաքվեի անցկացմանը։ Նույնիսկ բաց տեքստով խոսվում է այն մասին, որ եթե Հայաստանն իսկապես ուզում է գնալ դեպի Եվրամիություն, ապա կարելի է «էլեգանտ» կամ «քաղաքակիրթ ապահարզան» ձևակերպել։ Ի՞նչ եք կարծում, առաջին անգամ նման բաց տեքստով խոսելն ինչի՞ մասին է վկայում։ Հակոբ Բադալյան. Կարծում եմ՝ այս հռետորաբանությունը նույնպես տեղավորվում է իմ նշած տրամաբանության մեջ՝ բարձրացնել ռուսական շահերի գինը Հայաստանի ներքաղաքական և նախընտրական գործընթացներում։ Անշուշտ, դետալների մեջ կարող են լինել տարբեր նրբերանգներ, բայց ընդհանուր նպատակը հենց դա է։ Շատ բան կախված է լինելու հետագա զարգացումներից՝ ինչպե՞ս կընթանան քաղաքական պրոցեսները Հայաստանում, և ինչպիսի՞ն կլինի գործող իշխանության վարքագիծն ընտրությունների արդյունքների կոնտեքստում։ Արդյո՞ք պաշտոնական Երևանը կփորձի ցանկացած գնով ապահովել իշխանության պահպանումը, թե՞ անբարենպաստ արդյունքի դեպքում կհաշտվի իրողության հետ։ Ըստ էության, Ռուսաստանի մեսիջը, որը նկատելի էր նաև պաշտոնական հանդիպումների տողատակերում, այն է, որ Մոսկվան կհաշտվի Հայաստանի ժողովրդի ընտրության ցանկացած արդյունքի հետ, եթե դա ձեռք բերվի օրինական ընտրական պայքարում: Սակայն ակնկալվում է, որ Երևանը նույնպես պետք է հաշտվի այդ արդյունքի հետ՝ անգամ եթե դա ենթադրի իշխանության կորուստ Նիկոլ Փաշինյանի համար։ VERELQ. Վերադառնալով Ձեր նշած վերջին կետին և «քաղաքակիրթ ապահարզանի» գաղափարին։ Հաշվի առնելով մեր տնտեսության խորը կախվածությունը ռուսական շուկայից, էներգակիրներից և ենթակառուցվածքներից՝ արդյո՞ք Հայաստանն այսօր ռեսուրս ունի և պատրա՞ստ է Ռուսաստանի հետ վերջնական ապահարզանի: Եվ արդյո՞ք Ռուսաստանն էլ իր հերթին պատրաստ է մեզ բաց թողնել «քաղաքակիրթ» կերպով։ Հակոբ Բադալյան. Դարձյալ, եթե ապավինենք ողջախոհությանը, Հայաստանն այստեղ լրջագույն մտահոգվելու առիթ ունի։ Անկախ նրանից՝ այդ ապահարզանը «քաղաքակիրթ» կլինի, թե ոչ, այն էապես և շատ ցավոտ հարվածելու է Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական կարողություններին ու կենսական շահերին։ Սա ուղղակիորեն նշանակելու է, որ Հայաստանը դառնալու է շատ ավելի խոցելի Ադրբեջանի և Թուրքիայի հանդեպ՝ թե՛ տնտեսական կարիքների, և հետևաբար՝ թե՛ քաղաքական ու անվտանգային առումներով։ Ուստի, մեզ պետք է հետաքրքրի ոչ թե այն, թե արդյոք Ռուսաստանը պատրաստ է քաղաքակիրթ ապահարզանի, այլ պետք է ամեն ինչ անել, որպեսզի իրավիճակն ընդհանրապես չհասնի այդ ճակատագրական կետին։ Այս պահին Հայաստանը չունի շոշափելի դիվիդենտներ կամ համարժեք այլընտրանքներ որևէ այլ ուղղությամբ, որոնք կփոխհատուցեին այդ հսկայական կորուստները։ Փոխարենը, նման խզման դեպքում մենք կստանանք շատ ավելի կոշտ և բոլորովին նոր բնույթի մարտահրավերներ։