Հայաստանի վարչապետի պատահական լեզվակռիվը Արցախից բռնի տեղահանված կնոջ հետ երևանյան մետրոպոլիտենում վերածվեց բարձրագոչ քաղաքական սկանդալի: Նիկոլ Փաշինյանի հրապարակային պոռթկումը, տունը կորցրած մարդկանց հասցեին հնչած մեղադրանքները և դրան հաջորդած հապշտապ ներողությունը բացահայտեցին իշխանության ու հասարակության միջև հարաբերություններում առկա խորը ճգնաժամը՝ քաղաքական օրակարգը վերածելով սոցիալական թշնամանքի թատերաբեմի:
Երևանի մետրոպոլիտենի վագոնում ծավալված տեսարանը, թվում էր, պետք է դառնար ժողովրդի հետ քաղաքական գործչի շփման սովորական դրվագ։ Սակայն Լեռնային Ղարաբաղից հարկադրաբար հեռացած կնոջ քաղաքավարի մերժումը՝ վերցնելու նախընտրական բուկլետները, վարչապետի անսպասելի կոշտ արձագանքի պատճառ դարձավ։ Փոքրիկ երեխայի աչքի առաջ մատ թափ տալով և գտնվելով թիկնապահների խիտ օղակում՝ Նիկոլ Փաշինյանն անցավ բղավոցի՝ մեղադրելով փախստականներին այն բանում, որ նրանց վրա «միլիարդներ» են ծախսվել, և նետելով կատեգորիկ խոսքեր. «Փախածներով չփորձեք ասել, որ ես Ղարաբաղ եմ տվել»: Ընդամենը մի քանի ժամ անց, գիտակցելով սոցիալական ցանցերում բարձրացած վրդովմունքի մասշտաբները, վարչապետը հրապարակեց տեսաուղերձ՝ ներողություն խնդրելով և նոր հանդիպման հրավիրելով:
Անկախ դիտորդների և քաղաքական ընդդիմախոսների համար, սակայն, այս ժեստը ոչ այնքան անկեղծ զղջման դրսևորում էր, որքան հեղինակությանը հասցված վնասը նվազագույնի հասցնելու անշնորհք փորձ։ Ինչպես նկատում է քաղաքական մեկնաբան Հակոբ Բադալյանը, այս ներողությունն ավելի շատ նման է մանրակրկիտ հաշվարկված քաղաքտեխնոլոգիական ծուղակի։ Կնոջ համաձայնությունը հանդիպմանը պետական քարոզչամեքենան ակնթարթորեն կշրջի հօգուտ վարչապետի, իսկ մերժումը լեգիտիմ առիթ կտա հալածանքների նոր ալիքի համար։ Հատուկ ուշադրության է արժանի նաև կառավարության ղեկավարի ընտրած բառապաշարը. «արցախցի»-ի փոխարեն «ղարաբաղցի» եզրույթի օգտագործումը ակնհայտ փորձ է՝ հավասարակշռելու ներքին վրդովմունքի և հարևան Ադրբեջանի նախագահի զայրույթը հարուցելու վախի միջև։
Հենց միջազգային ասպարեզում և երկրի ներսում Հայաստանի վարչապետի դրսևորած վարքագծի միջև այս կտրուկ հակադրությունը դարձավ «Միասնության թևեր» դաշինքի առաջնորդ, վարչապետի թեկնածու Արման Թաթոյանի կոշտ քննադատության թիրախը։ Իր ուղերձում քաղաքական գործիչն արձանագրեց, որ մետրոյի միջադեպը վերջնականապես պատռեց Փաշինյանի խաղաղասիրության դիմակը։ Ըստ Թաթոյանի՝ այն մարդը, ով ամեն օր շռայլորեն հանրությանը «պաչիկներ ու սրտիկներ» է բաժանում, ցույց տվեց իր իրական դեմքը՝ փորձելով նվաստացնել հայ մորը իր շքախմբի ներկայությամբ: Ընդդիմադիր գործիչը մատնանշեց ապշեցուցիչ մետամորֆոզը. Իլհամ Ալիևի հետ հանդիպումներում կառավարության ղեկավարը ժպտում է, ծառայամտորեն սուրճ է առաջարկում և ծայրահեղ հնազանդություն դրսևորում, բայց վերադառնալով հայրենիք՝ «առյուծ է կտրում»՝ իր ագրեսիան թափելով անպաշտպան քաղաքացիների վրա: Փոխանակ պայքարելու արտաքին սպառնալիքի դեմ, իշխանությունն ինքն է դառնում ներքին ատելության գեներատոր, ընդգծել է Թաթոյանը՝ խոստանալով ընտրվելու դեպքում դառնալ առաջնորդ, ով կբուժի վերքերը և կմիավորի հասարակությունը, այլ ոչ թե կպառակտի այն հանուն աթոռի պահպանման:
Նախկին օմբուդսմենի այսքան անզիջում ու կոշտ քննադատության ֆոնին, Հայաստանի գործող Մարդու իրավունքների պաշտպան Անահիտ Մանասյանի արձագանքը չափազանց զուսպ էր և վերացական։ Իր պաշտոնական հայտարարության մեջ նա ոչ մի անգամ ուղղակիորեն չհիշատակեց ո՛չ վարչապետի անունը, ո՛չ էլ բուն միջադեպը մետրոյում։ Երկրի առաջին դեմքի գործողություններին կոնկրետ իրավական գնահատական տալու փոխարեն, գործող ՄԻՊ-ը բավարարվեց ընդհանրական ձևակերպումներով առ այն, որ ընտրական գործընթացներում քաղաքական հռետորաբանությունն ակտիվանում է։ Մանասյանն ընդամենը կոչ արեց «պաշտոնատար անձանց, քաղաքական և հասարակական բոլոր դերակատարներին» անհրաժեշտ զգայունություն ցուցաբերել բռնի տեղահանվածների հետ հաղորդակցվելիս՝ նրանց խոցելիությունը չխորացնելու համար։ «Համերաշխության մթնոլորտի» ձևավորմանն ուղղված այս խուսանավող կոչը, որը խնամքով շրջանցում է պետության ղեկավարի աղաղակող վարքագծի հասցեական քննադատությունը, միայն ընդգծում է երկրում առկա ինստիտուցիոնալ ճգնաժամի խորությունը։
Խնդիրն իրականում շատ ավելի խորն է, քան քաղաքական գործչի անձնական անզսպությունը: Քաղաքագետ Տիգրան Գրիգորյանը չափազանց դիպուկ է ախտորոշում այս միջադեպի հետևանքները. պետության առաջին դեմքի նման պահվածքը կենցաղային մակարդակում լեգիտիմացնում է ատելության խոսքը։ Երբ վարչապետը հրապարակավ հայրենիքը կորցրած մարդկանց երեսով է տալիս ֆինանսական օգնությունը, նա կանաչ լույս է վառում իր ընտրազանգվածի ծայրահեղական տարրերի առաջ։ Մետրոյում գործարկված ագրեսիայի թափանիվն անխուսափելիորեն կտեղափոխվի սոցիալական ցանցեր, խոհանոցներ ու փողոցներ՝ քայքայելով հայ հասարակության առանց այդ էլ փխրուն հյուսվածքը։
Այս քաղաքական երեսպաշտության բացարձակ հաստատումը դարձան կառավարող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության հետ փոխկապակցված տեղեկատվական ռեսուրսների գործողությունները։ Մինչ Փաշինյանը հրապարակավ մեղայականով էր հանդես գալիս, կուսակցական Civic.am պարբերականը սկսեց նպատակաուղղված կերպով հրապարակել հենց այդ նույն կնոջ անձնական սոցիալական էջերի զայրացած գրառումները։ Սա քաղաքական հաշվեհարդարի դասական մեթոդ է, որը, ինչպես նշում են մասնագետները, ուղղված է իշխանությանը քննադատել համարձակվող ցանկացած ձայնի մարգինալացմանը։
«Պատմական այս բարդագույն ժամանակաշրջանում ազգի համախմբման երաշխավոր հանդես գալու փոխարեն՝ պետական մեքենան հսկայական ռեսուրսներ է ուղղում Հայաստանի բնակիչների և Արցախից բռնի տեղահանվածների միջև սեպ խրելուն: Այս վտանգավոր ուղեգիծը չի լուծում երկրի ինստիտուցիոնալ խնդիրներից և ոչ մեկը, բայց ստեղծում է պառակտման նոր, խորը գծեր, որոնք ապաքինել մեսենջերներում հնչող հերթապահ ներողություններով այլևս անհնար կլինի», - նշում են փորձագետները:
