Նիկոլ Փաշինյանի կողմից կազմակերպված ուխտերթի և Սուրբ Աստվածածին Կաթողիկե եկեղեցու բակում ունեցած ելույթի մասին.
1․Ինչ է տեղի ունեցել (փաստական ամփոփում)
Երեկ՝ հունվարի 6-ին, Սուրբ Ծննդյան օրը, Նիկոլ Փաշինյանը կազմակերպեց և իրականացրեց հրապարակային ուխտերթ Երևանում՝ այն ավարտելով Սուրբ Աստվածածին Կաթողիկե եկեղեցու բակում ունեցած ելույթով։ Միջոցառումը պաշտոնապես ներկայացվեց որպես հավատքի և խաղաղության խորհրդանշական քայլ, սակայն դրա բովանդակությունն ու ձևաչափը դուրս եկան զուտ կրոնական շրջանակներից և ուղեկցվեցին հստակ քաղաքական ուղերձներով՝ ուղղված Հայ Առաքելական Եկեղեցու բարձր հոգևոր դասին, Վեհափառ Հայրապետին և եկեղեցական կառավարման ողջ համակարգին։
2․Հիմնական ուղերձները
Փաշինյանի խոսքում առանձնացան երեք առանցքային թեզեր․
- Եկեղեցու ներսում անհրաժեշտ է «բարենորոգում»,
- անթույլատրելի է Եկեղեցու օգտագործումը «հիբրիդային պայքարի» գործիք դառնալու համար,
- պետությունը պատրաստ է քաղաքական մակարդակով արձագանքել այդ խնդրին։
Այսպիսով, կրոնական–ծիսական ձևը փաստացի վերածվեց քաղաքական օրակարգի առաջմղման միջոցի՝ ջնջելով հավատքի և իշխանության միջև սահմանագիծը։
3․Քաղաքական ենթատեքստը
Ուխտերթը և ելույթը տեղի ունեցան եկեղեցի–իշխանություն հարաբերությունների արդեն իսկ սրված փուլում։ Մայր Աթոռի և հոգևորականության մի մասի կողմից դրանք գնահատվել են որպես պետական միջամտություն եկեղեցական ինքնավարությանը և ՀՀ Սահմանադրությամբ ամրագրված պետություն–եկեղեցի անջատման սկզբունքի խախտում։
Միաժամանակ իշխանությանը մոտ լրահոսում միջոցառումը ներկայացվում է որպես «եկեղեցին ժողովրդին վերադարձնելու» նախաձեռնություն՝ ստեղծելով կեղծ հակադրություն եկեղեցու և սեփական հավատացյալ ժողովրդի միջև։
4․Ռիսկերի գնահատում
Քաղաքական իշխանության անմիջական ներգրավումը եկեղեցական ներքին հարցերին ձևավորում է մի քանի խորքային ռիսկեր։
Առաջին՝ ինստիտուցիոնալ ռիսկ. խաթարվում է պետություն–եկեղեցի սահմանադրական սահմանագիծը՝ վտանգելով հոգևոր ինստիտուտի ինքնավարությունը։
Երկրորդ՝ հասարակական բևեռացման խորացում. հանրությունը բաժանվում է ոչ միայն քաղաքական, այլ նաև հոգևոր և արժեքային գծերով, ինչը հատկապես վտանգավոր է ազգային ճգնաժամի պայմաններում։
Երրորդ՝ վտանգավոր նախադեպ. քաղաքական առաջնորդի կողմից կրոնական սիմվոլիկայի օգտագործումը կարող է լեգիտիմացնել հետագա ճնշումները այլ ինքնավար և հանրային վստահություն վայելող ինստիտուտների նկատմամբ։
5․Քաղաքական եզրահանգում
Տվյալ ուխտերթը դժվար է դիտարկել որպես հավատքի բնական դրսևորում։ Այն քաղաքական–նախընտրական հաղորդակցական գործողություն է, որտեղ կրոնական ձևը ծառայեցվում է իշխանական օրակարգի առաջմղմանը։ Սա ոչ թե հասարակական համերաշխության փորձ է, այլ կառավարման խորացող ճգնաժամի և ինստիտուցիոնալ թուլության արտահայտություն։
Եկեղեցին քաղաքական պայքարի դաշտի վերածելու՝ Նիկոլ Փաշինյանի օրակարգը միտված է հարվածելու հանրային և համազգային ինքնության վերջին կենսունակ ինստիտուտներից մեկին։ Միաժամանակ նման վարքագիծը խորացնում է արդեն իսկ քաղաքական գործընթացներից հեռացած էլեկտորատի ապատիան՝ նրանց վերջնականապես անտարբեր դարձնելով երկրում տեղի ունեցող գործընթացների նկատմամբ և նվազեցնելով հանրային մասնակցության հնարավորությունը։
ՀՀ ՊԵԿ նախկին նախագահ Դավիթ Անանյան
